de bibliotheek en communitybuilding

Het is helemaal hip en iedereen doet het, of toch niet? Communitybuilding. Wat is het en hoe doe je het was de vraag die gister beantwoord werd tijdens de voorjaarsbijeenkomst BNB-VLB in Eindhoven. Locatie, het supermooie Student Hotel. Voor hen die niet weten van BNB-VLB is dat zijn de Brabantse en Limburgse Openbare Bibliotheken samen. Het ontbijt stond voor ons klaar, dus je begrijpt, we begonnen vroeg.

Fanny van het Student Hotel vertelde ons over het concept en het doel van het hotel: a complete connected community. Er is een mix van studentenkamers en hotelkamers aanwezig en er worden activiteiten georganiseerd waar iedereen welkom is om zo de synergie en de samenwerking een boost te geven. Nieuwe mensen leren kennen die je niet had ontmoet als je geen kamer in het hotel had gehad.

Voor de medewerkers betekent dit dat zij een aantal kernwaarden heel goed moeten begrijpen en dat zijn:

  • connect
  • be you
  • share & discover
  • with a blink (denk ik, weet ik niet meer zeker)

En dit voel je als je binnenkomt om je heenkijkt en er gelijk iemand je komt helpen. De medewerkers hebben heel goed door hoe het moet en wat werkt en je voelt je welkom en dat is fijn.

Hierna vertelde Robin Verleisdonk van het innovatieteam van de Openbare Bibliotheek Eindhoven over een aantal projecten.

Op de website expeditie-anton.nl vind je meer informatie over de projecten waar zij momenteel mee bezig zijn. Robin vertelde over 3 projecten.

De eerste was een applicatie voor boeksuggesties gebaseerd op het uitleengedrag van bibliotheekbezoekers. Het prototype wordt nu getest en zoals het er naar uit ziet kan de koppeling gemaakt worden met het datawarehouse van de KB. Vanaf komende maand wordt de applicatie in de bibliotheek getest.
Het tweede project was de verkoop van afgeschreven boeken via bol.com, onder de naam re-library. Momenteel gebeurd en nog veel in dit proces met de hand maar als het geautomatiseerd kan worden is dit wel een geweldig idee.
Het idee van Verse Leeswaren was fantastisch maar in de praktijk werkte het toch niet. En dat kan en mag ook, dingen uitproberen en als het niet werkt gewoon mee stoppen, niet eindeloos doorgaan, stekker er uit en weer aan iets nieuws beginnen. Het idee zou volgens Robin kunnen werken als het landelijk wordt uitgerold.

Kirsten Wagenaar vertelt al jaren over het ontwikkelen van communities. Zij had dan ook een ijzersterk verhaal waar ze in zo’n 2 uur ons doorheen nam.

Laten we beginnen met wat een community is.

on- en offline platform(en) waar mensen met gemeenschappelijke interesses regelmatig bijeen komen om ervaringen te delen en activiteiten te ondernemen om zo elkaar te leren kennen

Je kan een community best wel vergelijken met een Engelse tuin. Het duurt wel even voordat de community is zoals je hem wilt hebben, het vraagt veel aandacht en zorg en het is continu in ontwikkeling.

En dan heb je nog de cirkel van betrokkenheid. Want je kan best vinden dat je iets leuks doet en dat iedereen lid moet worden van jouw groep maar niet iedereen doet dat vanuit dezelfde basisbehoefte.

  • er is altijd een harde kern
  • je moet dus niet teveel actieve mensen in je groep hebben
  • de achterdeur naar deze harde kern moet open staan en je mag altijd mee doen maar het hoeft niet, de meeste mensen willen ook niet actief meedoen

Ook als het gaat om de participatie zijn hier niveaus in te herkennen. Iedereen gebruikt de groep op zijn eigen manier en met zijn eigen motivatie.

  • informeren (blog, nieuwsbrief, social media)
  • raadplegen (stemmen, waarderen, delen)
  • betrekken (evenement, brainstormen)
  • samenwerken (wiki, blog, schrijven)
  • aansturen (leiding laten nemen, ambassadeurs)

Maar het gaat altijd om 2-richting verkeer en het opbouwen van een sterke band met je organisatie.

Als je met een community wilt beginnen moet je even nadenken over wat voor soort community je wilt maken. Is dat:

  1. een community of interest
  2. community of practice
  3. community of action
  4. community of circumstance
  5. community of location
  6. community of purpose

Kirsten heeft al een aantal trajecten in verschillende bibliotheken gedaan en zij zegt dat de programmering zo leidend is dat de eerste stap is om die los te laten en te beginnen met het individu. Zij spreekt over een persona en dan ben ik even in de war. Want een persona gaat in mijn beleving over een groep gebruikers die worden gerepresenteerd door een fictief persoon. Na een korte discussie en nog een vraag in de pauze kom ik er erachter waar de verwarring zit. Ik heb in het verleden gebruik gemaakt van persona’s vanuit het user centered design principe. Ik heb ook meegeholpen met persona’s voor het hele bibliotheekveld (wil je ze een keer zien of gebruiken klik dan hier). Kirsten gebruikt persona’s als de omschrijving van een individu. Beiden gebruiken we niet de persona’s zoals ze gebruikt worden in de communicatie/marketing hoek.

Voor de persona’s die gemaakt zijn voor het hele bibliotheekveld hebben we gebruik gemaakt van de assen ik kom iets doen/ ik kom iets halen en specifiek doel/ serendipiteit. De persona zoals hierboven uitgewerkt komt iets halen en weet nog niet precies wat dat is. Op deze manier zijn er 8 persona’s uitgewerkt die voor iedereen vrij te gebruiken zijn.

Maar goed terug naar het verhaal van Kirsten. Voordat je met een community start moet je onderzoek doen, wil je weten wie je gaat bedienen, hoe, welke strategische doelen je wilt bereiken, welke middelen je in wilt zetten (als een groep mensen elkaar elke maand ontmoet dan hoef je online echt geen plek te creëren want wat gaan zij daar dan doen, als het geen toegevoegde waarde heeft zoals samen de content bepalen, of een agendaplanning maken, etc.), hoe gaat je eigen organisatie mee en hoe ga je de groep activeren. Start met een kleine groep, maar laat hem wel telkens een beetje groeien. Je hoeft echt niet met Facebook aan de slag, er zijn voldoende andere pakketten die hetzelfde doen maar die niet je data verkopen. En als je een community manager in je organisatie hebt zet deze dan in.

Bedenk wel dat je om een community te managen een aantal taken moet verdelen zoals het modereren, het leiden van de groep, het organiseren van activiteiten, de analyse van het gebruik, werving en selectie maar ook relatiebeheer, etc. Daarnaast heb je rollen als de gastheer, de schrijver, de expert, de netwerker, de projectmanager, de curator, de evangelist. Je snapt, dit kan niet 1 iemand doen, dus beleg de taken voor het onderhouden van de community bij meerdere collega’s.

Is een community nieuw? Nee. vroeger had je bijvoorbeeld de vereniging en nu heet het een community. Uit de zaal komt de opmerking dat bibliotheken door de opschaling het gevoel voor de gemeenschap kwijt zijn geraakt en dat we terug moeten naar de mensen. Ik denk dat bibliotheken nog steeds het gevoel voor de gemeenschap wel hebben. Zeker de baliemedewerkers die de gemeenschap elke dag ziet langskomen. Hoe je een rol pakt als bibliotheek in het opzetten van een community daar ben ik nog niet uit, is dit faciliteren, is dit leiden. Waar zit de behoefte zou mijn eerste vraag zijn. En van daar uit verder redeneren. Niet nu ineens allemaal communities opzetten omdat het hip is. Kirsten Wagenaar praat al 10 jaar over communities. En dat zegt ook al wat.

Wil je de hele presentatie van Kirsten zien, deze staat op slideshare.

op bezoek bij de erasmus universiteit rotterdam

Gister was ik met een aantal collega’s op bezoek bij de Erasmus Universiteit Rotterdam. We waren erg benieuwd naar het in september geopende Polak gebouw en kregen daar een rondleiding van Sandra Klarenbeek.

polak

Ik was op tijd dus ik kon even genieten van de entree. Een ruim en open gebied met een enorme trap. Onder aan de trap staan banken met planten waar je even kan zitten, wachten of studeren. Net wat je prettig vind om te doen. Je vindt hier geen balie of receptie. En dat is best een beetje gek. Ook tijdens het rondlopen zagen wij geen EUR-medewerkers of beveiliging. Blijkbaar hoeft dat niet in Rotterdam.

polak2

In het gebouw zijn ongeveer 600 studieplekken te vinden op 6 verschillende etages. Dit zijn verschillende soorten plekken zoals deze oranje stoelen.

polak3

Maar er zijn ook lange banken, ronde tafels, plekken met computers, pekken met in hoogte verstelbare stoelen en nisjes met of zonder scherm.

polak4

Er zijn in het gebouw naast studieplekken, ongeveer 20 onderwijsruimten. Grote of klein lokalen waar college’s gegeven kunnen worden en waar studenten mogen zitten als ze niet bezet zijn. Alle studieplekken zijn voorzien van stroom (2 per plek). En er is veel aandacht geweest voor akoestiek en geluidsoverlast. Ook is er per studieplek individuele verlichting.

polak5

Ook de bibliotheek heeft tijdelijk onderdak gekregen in dit gebouw en er is ook een balie, maar die heb ik even gemist. De tijdschriften en boeken staan op zo’n manier dat ze bijna niet opvallen en mooi opgaan in het gehele concept. Sandra vertelde over wat wel goed werkt en wat een beetje minder. We lopen tegen dezelfde problemen aan, zoals plekken die bezet worden gehouden terwijl de student er niet is, overvolle prullenbakken en veel studenten die op zoek zijn naar een plek. Aan dat laatste gaan wij de komende tentamenperiode iets doen. Tegen het “handdoekje leggen” zeg maar. Ik verklap nog niet was, maar geloof mij het wordt een interessant experiment.

Meer foto’s staan zoals altijd op flickr.

 

op bezoek in Gent

Vorige week was ik twee dagen in Gent voor de Liber Architecture Group. Volgend jaar is in april de conferentie in Freiborg en nu gingen we het programma bespreken. Als we dan als groep bij elkaar zijn bezoeken we ook altijd een aantal bibliotheken.

Dit keer dus Gent. De eerste rondleiding ging door de, thans in verbouwing zijnde, universiteitsbibliotheek, nieuwe depots en boekentoren.

ub_gent

Er moet nog een hoop gebeuren dus Gent staat zeker op het lijstje om nog eens terug te keren. De nieuwe depots zijn wel klaar en zijn erg mooi geworden.

ub_gent_depot

We namen ook een kijkje in de verbouwde faculteitsbibliotheek van Ingenieurswetenschappen en Architectuur. Mooie oplossing bedachten ze hier met hekken voor de boeken die naar beneden kunnen zodat er ook evenementen georganiseerd kunnen worden als de bibliotheek gesloten is.

gent_faculteit

En we gingen naar de faculteitsbibliotheek van Letteren en Wijsbegeerte waar we een rondleiding kregen van Saskia Scheltjens. Hier is een gedeelte van de verbouwing al gereed maar zijn er nog plannen voor meer.

faculteit2

Zie je de smalle richel om aan te studeren? Het werkt in tentamenperiodes maar optimaal is het niet, het is net te smal. Idee is wel goed bedacht.

faculteit3

En als laatste gingen we naar de bouwplaats van De Krook (voor onder andere de nieuwe stedelijke bibliotheek). We kregen een rondleiding van de architect.

dekrook

Het bijzondere aan het gebouw is dat het niet zo groot lijkt maar het wel is. Dit komt door een knik in het gebouw waardoor je vanuit elke hoek maar een stukje ziet. En het verbindt twee gebieden van de stad met elkaar door nieuwe bruggen die gebouwd worden.

dekrook2

Als het gebouw klaar is zeker een must see om eens langs te gaan. En dan gelijk ook de andere bibliotheken nog een keer bezoeken als die ook gereed zijn.

 

the living library – an intellectual ecosysteem

In Delft zijn we bezig met de Living Campus met de Learning en Library Environment. En dus vond ik de titel van het boek The Living Library een hele interessante. Het boek vertelt, vanuit verschillende invalshoeken, het verhaal van een universiteitsbibliotheek (University of Maryland McKeldin Library) die het gebouw wilde herprogrammeren en zijn bestaan veilig wilde stellen maar ook dat wat zij al deden wilden uitbreiden en nieuwe rollen wilde pakken. Samen met veel andere partijen op de universiteit en studenten gaven zij aan deze wens vorm.

By including many others from the university community in the reprogramming process, the library became a laboratory for a form of collaborative teaching and learning that is becoming more important in the university’s academic programs.

Voor dit project werd geen architect met team van buiten ingehuurd maar werd gebruik gemaakt van studenten van de opleiding architectuur. Zij deden onderzoek en probeerde de bibliotheek vanuit zijn verleden te begrijpen. Maar ook de toekomstige rol werd onderzocht. Zij riepen de hulp in van Nancy Fried Foster, een antropologe die bibliotheken helpt bij het begrijpen van de gebruikers en het inrichten van ruimtes door middel van participatory design en ethnographic research.

Hoofdstuk 1: The McKeldin Library in Context

In dit hoofdstuk worden de uitdagingen die deze universiteit tegenkomt uitgelegd, zoals digitalisering, gebruik van mobiele devices, grotere diversiteit in studentenpopulatie, moocs, etc. Voor zowel de lokale als de globale uitdagingen moet een oplossing gezocht worden. Innovatie en experiment zijn voor deze Library keywords geworden. De bibliotheek moest heruitgevonden worden zonder het vertrouwen en de tradities te verliezen.

A living library – it led to the very real possibility that the library of the future could be a portal to a new campus learning environment, a constantly unfolding center of collaboration, experimentation, and real-life learning opportunities.

Hoofdstuk 2: Ethnograpic Study of the Library

De nieuwe bibliotheek moet een levendige, altijd in ontwikkeling zijnde, plek zijn waar kennis wordt gehaald en geproduceerd. Participatie en collaboratie zijn de belangrijkste onderdelen van het gekozen model en de bibliotheek moet deze activiteiten kunnen ondersteunen.
Voor dit project werd gebruik gemaakt van de studenten van de universiteit. Zo werd bijvoorbeeld een een groep die Antropologie studeert door Professor Paolisso gevraagd om vanuit hun eigen expertise onderzoek te doen voor de bibliotheek. De groep werd in 4-en gedeeld en elke subgroep kreeg een vraag om te beantwoorden:

  • what is “schoolwork”? That is, what is the form and diversity of activities that students themselves consider the work of students?
  • how do students use McKeldin Library for schoolwork and other activities?
  • what resources do they need when they use McKeldin library, and what constraints do they experience during their use of the library?
  • how do students envisage libraries serving ther needs in the future?

Om deze vragen te beantwoorden observeerden de antropologie studenten de studenten die de Mc Keldin bibliotheek gebruikten, maar ook studenten in de coffecorners, het Terrapin Learning Commons, andere bibliotheken op de campus, studentenhuizen en off-campus lokaties waar veel studenten komen.

Zij kwamen tot de volgende conclusie:
alle studenten hebben “schoolwork” en zij maken keuzes over waar en hoe zij dat maken. Welke keuzes zij maken om tot een plek te komen hangt af beperkingen (hoeveel tijd heb ik, toegankelijkheid van de locatie), wat ze nodig hebben (ruimte, comfort) en welke bronnen ze moeten gebruiken (computer, collectie, bibliotheekmedewerker). Nadat zij de locatie hebben gekozen wordt deze geëvalueerd en worden de resultaten gebruikt bij een volgende keuze voor de plek om “schoolwork” te maken.

Op basis van 6 kernwaarden uit het observatie-onderzoek (“schoolwork”, beperkingen, behoeften, plek, bronnen, evaluatie) werden enquête vragen opgesteld. Deze enquête werd door 97 studenten ingevuld. En ook al was de groep niet geheel representatief (veel vrouwen, veel blanke studenten, veel ouderejaars) toch kwamen er interessante bevindingen uit.

  • “schoolwork” was expanded to include group work, individual work, and work that required varying degrees of effort – later defined as any activity related to a student’s academic career
  • “needs” were expanded to include comfort, aesthetics, and environmental support
  • “constraints” were expanded to include time, accessibility, and such distractions as noise and others’ socializing
  • “resources” were expanded to include print media, online and non-print media, university experts, space, and software
  • “place” was expanded to inlcude public and private places and a variety of libraries
  • “evaluation” was, upon reflection, understood to occur in association with all other elements

INPUT BASED + PRODUCTION BASED = SCHOOLWORK

Waarbij input based “schoolwork” de student gebruik maakt van bestaande bronnen en niet zelf originele content maakt (hieronder valt ook lezen, examens voorbereiden, online surfen). Dit soort “schoolwork” wordt meer individueel gedaan dan in groepen. De student heeft voor dit soort werk minder behoefte aan kopieermachines en whiteboard maar meer aan motivatie en concentratie. Een ondersteunende ambiance in ruimte met voldoende gelegenheid voor visuele en akoestische privacy helpen de student bij deze taak.
Bij Production based “schoolwork” maakt de student iets, zoals bijvoorbeeld een research paper. Dit soort werk kan individueel gedaan worden of in groepen. Het is taak georiënteerd en het heeft een duidelijk doel en eindpunt. Studenten die hiermee bezig zijn hebben vaak kopieermachines nodig en groepswerkplekken of projectruimtes.

Conclusies:

  • studenten zoeken ruimtes die inspireren, waar ze gestimuleerd worden die ze helpt om “schoolwork” te doen door een combinatie aan te bieden van esthetisch mooi/verantwoord, aanwezigheid van bronnen en aanwezigheid van andere studenten
  • studenten gebruiken faciliteiten zoals computers, internet, printers, stroom en papieren/digitale bronnen voor hun “schoolwork” / soms gebruiken zij de bibliotheek voor search and go – dus het boek zoeken wat je nodig en dan weer snel weer, terwijl anderen het fijner vinden om rond te hangen en te browsen in het aanbod van boeken
  • studenten hebben verschillende soorten ruimtes nodig op verschillende tijdstippen, afhankelijk van de taak die ze op dat moment moeten doen / de keuze is afhankelijk van individueel of groepswerk, werk dat meer of minder intensief is, timing speelt een rol (tijd op de dag, tijd in het semester) en persoonlijke voorkeuren ook zoals geluidsoverlast, mogelijkheden tot eten en drinken
  • studenten studeren overal en altijd, ze hebben behoefte aan goede plekken 24/7 en op de hele campus
  • studenten werken het fijnste op plekken die zij al kennen (dus waar zij eerder gestudeerd hebben) en zij hebben een voorkeur voor plekken waar zij comfort, veiligheid en een goed gevoel hadden ervaren
  • tijdens het studeren krijgen studenten te maken met afleiding, zowel vanuit zichzelf (concentratieverlies, weinig motivatie, etc.) als van buiten (omgevingsgeluiden of gebrek aan geluid en het internet)

Bij deze conclusies horen aanbevelingen zoals: breng kunst aan op de plekken waar gestudeerd wordt, ook kunst van studenten, zorg dat de ruimtes schoon zijn, zorg voor voldoende natuurlijk licht, verhoog de plafonds voor een open gevoel, zorg voor voldoende computers, internet toegang en stroom, zorg voor verschillende soorten en verrijdbaar meubilair, zorg voor goede vindbaarheid van de plekken, zorg voor goede bewegwijzering, laat studenten weten waar plek is om te studeren (zowel digitaal als fysiek), laat de omgeving studenten helpen zich te concentreren, laat ze zich thuis voelen.

Hoofdstuk 3: Participatory Design of the Living Library

Er zijn verschillende manieren om je gebruikers te betrekken bij een renovatie/herinrichting of nieuwbouw van een bibliotheek. Ik heb ooit meegedaan aan een charette voor een nieuw onderwijsgebouw op de campus. Een interessante, maar heftige week, waarin alles van het gebouw langskwam en de architect veel vragen stelde op basis van een ontwerp dat al gemaakt was. Een andere vorm is participatory design (PD). In dit geval zijn de gebruikers van het gebouw beschouwt als personen die in het gebouw werken. De bibliotheek moet hen ondersteunen in het werk dat ze doen. PD is er op gebaseerd dat iedereen, op zijn eigen manier, een expert is. Op de manier ontwerpen zorgt voor een breder scala aan wensen en eisen. De mensen die meededen aan de PD werden geobserveerd, geïnterviewd en deden mee aan workshops.

Naast de studenten die meehielpen in dit proces, werden ook bibliotheekmensen getraind door antropologiste Nancy Fried Foster, zodat zij ook informatie konden verzamelen. De drie bovenstaande activiteiten werden door drie teams van bibliotheekmensen uitgevoerd. Vanuit de observaties werd geconcludeerd dat:

It was suprising , however, to see that the library building is not a primary site for the use of library materials.

De data die uit de PD kwam suggereert dat er behoefte is aan een breed scala van verschillende dingen die gaan van samenwerken tot individueel werken en van stilte tot vee geluid. Maar omdat alle verschillende gebruikers langs in de bibliotheek vertoeven hebben ze allemaal behoefte aan relaxplekken en goede voorzieningen voor koffie en eten.

Hoofdstuk 4: Defining the Living Library

In het kort wordt in dit hoofdstuk de geschiedenis van het ontstaan van bibliotheken beschreven.

As this brief review of historical changes show, the general disposition of the constituent parts of the library have changed over time, but not the parts themselves, nor the goal of putting a person and book together in a distinct setting. However, today one observes changes that seem to question these dispositions.

Digitalisering, veranderende toegang tot informatie, zoekmachines en mobiele devices helpen mee in de verandering van rituelen die een bibliotheek maakt. En dus moet de architectuur veranderen omdat de rituelen veranderen. De bibliotheek heeft concurrenten gekregen zoals coffeecorners waar het gezellig is en je onderuitgezakt kan studeren. Het boek is, dankzij digitalisering, niet langer een bijzonder object. Eten en drinken in een bibliotheek is daarmee gemeengod geworden.

A devaluation of the object leads to relaxing of behavioral norms, which leads to a shift in design organization and activity distribution.

Daarnaast is het leven op de campus van deze Amerikaanse universiteit in de afgelopen 40 jaar sterk verandert. Studenten leven meer geïsoleerd en dus zoeken ze elkaar op in de sportzaal of de bibliotheek. Ondanks dat de waarde van het boek gedaald is, representeert de bibliotheek voor de student nog steeds de studieplek. De symbolische waarde van de bibliotheek is ongekend. En dus wensen studenten boeken om zich heen.

Hoofdstuk 5: Designing the Living Library

Dit hoofdstuk beschrijft hoe architectuurstudenten oplossingen bedachten voor problemen of uitdagingen (academisch, cultureel en fysiek) die uit eerdere observaties en interviews naar voren waren gekomen. Het was aan de architectuurstudenten om hun oplossingen te presenteren aan de stakeholders. Vier ontwerpen werden gepresenteerd met allemaal hele mooie namen; Information Hub, Piano Nobile, Bridging and Connections en Books as Heart. Van deze vier zaten de beste elementen in Bridging and Connections en Books as Heart en deze ontwerpen zijn verder uitgewerkt.

The Library must do what Google cannot: it must provide a place where students can be with others, engage in professional discourse, and experience intersectional learning.

Conclusies

Wat begon als een klein project om een toekomstvisie voor de herinrichting van de McKeldin bibliotheek te ontwerpen werd een megaproject waarbij studenten, medewerkers en stakeholders samenwerkten om tot een gedragen plan te komen voor een toekomstbestendige bibliotheek; the Living Library. Een van de eerste uitkomsten van het traject waren snel te realiseren aanpassingen die grote impact zouden hebben maar niet veel hoefden te kosten. Met deze uitvoeren werd tijdens het proces al begonnen. De bibliotheek heeft met dit project ontzettend veel exposure gekregen. Niet alleen op de eigen campus maar wereldwijd. Het was een unieke samenwerking die heel goed is uitgepakt. Daarnaast heeft er een mindshift plaatsgevonden. Medewerkers van de bibliotheek, maar ook studenten, zijn anders over de bibliotheek gaan denken. Het ontwerpproces werd als model gebruikt voor andere projecten op de campus. En het is duidelijk geworden dat de rol van de bibliotheek nog lang niet is uitgespeeld.

The library will not just dissolve into the internet; it will continue to provide the expertise and resources necessary for ready access to information in a variety of formats.

Nog niet eerder heb ik zo uitgebreid gelezen over een herinrichtingsproject. En ik moet zeggen ik vond het heel interessant. Zeker vanwege de inzet van studenten, het gebruik van antropologie en de aanpak van het geheel. Ik heb uiteraard even gezocht op plaatjes van de McKeldin bibliotheek maar kom nog niets tegen van de Living Library. Ik ben dan ook heel benieuwd wat er is gebeurd na het uitkomen van dit boek. Binnenkort mag ik naar de VS voor een congres over de toekomst van bibliotheken. Misschien tref ik hier iemand die meer weet van dit project.

 

 

op bezoek bij de UvA

Hij stond al even op mijn lijstje, het Roeterseiland van de UvA. Robin van Schijndel vertelt er altijd heel enthousiast over en de foto’s die ik zag van de opening van de brug waren spectaculair. Dus vorige week vrijdag ging ik samen met een aantal collega’s op bezoek.

de-groep

We begonnen bij de brug, een mooi ingerichte ruimte zonder computers en stopcontacten. Je weet dat het geen officiële studieplekken zijn omdat op studieplekken goede bureaustoelen staan. Op de brug verblijf je een korte tijd.

debrug

De ruimte is ingedeeld in 9 vlakken. Per vlak zijn er zes inrichtingsvoorstellen aan de stakeholders gepresenteerd en is er gekozen. Als metafoor voor de inrichting is de stad gebruikt. Waarbij de inrichting op basis van functionaliteit is gedaan.

De ronde tafel direct bij de ingang is het meeting point. Ons viel het bordje vooral op.

meetingpoint

Het plein staat voor de verplaatsbare tafels, waarbij oranje meubels ook echt weg kunnen en groen vast zitten in de ruimte.

oranje

Rechts op de foto zie je nog grote houten elementen. Deze worden de podia genoemd. De blauwe banken in de ruimte worden gebruikt voor het forum. Hier wordt nog een scherm geplaatst. En de groene elementen vormen het park.
hetpark
Hier kun je bij de raam zitten aan een tafel of meer hangen op een bank.
hetpark2
De brug gaat om 9 uur ‘s ochtend open en is toegankelijk tot 10 uur ‘s avonds. Omdat het een mooie plek is geworden willen mensen ook graag evenementen organiseren. Dat kan, maar dan na 4 uur in de middag en niet tijdens tentamenperioden of de week voor de tentamens. In het midden staat een groot meubel voor de catering.
De sfeer in de ruimte is fijn. Je hebt hier super uitzicht en kan kiezen wat voor soort plek je nodig hebt. Ik vond het, toen wij er waren, heel stil, terwijl bijna alle stoelen bezet waren.
Hierna keken we nog even bij het Library Learning Centre in het andere gebouw. Hier is in het voorjaar verbouwd.
llc
Op de begane grond vind je hier plekken om te eten en te drinken. Maar deze worden net zo makkelijk gebruikt als studieplekken.
beganegrond
Op de etages erboven vind je lange houten tafels die in verschillende hoogten worden aangeboden. Hier vind je ook de bureaustoelen. Van buiten zie je al of er plek is door het gebruik van glas.

studieplekken

Op de gang, met het open trappenhuis in het midden, zijn ook bankjes geplaatst zodat je overleg kan voeren. Ik kan me voorstellen dat studenten het een beetje te wit vinden en snap dan ook heel goed dat er nu mensen nadenken over kleur, planten en het eventueel toevoegen van erfgoed om sfeer te brengen in de ruimtes. Robin heeft heel goed rond gekeken in de wereld en de successen gebuikt om deze ruimtes in te richten. Hij is hier erg goed in geslaagd. Je voelt een buzz als je door de gebouwen loopt, de sfeer is super.
Meer foto’s staan op flickr.

op bezoek bij de bibliotheek van het Erasmus MC

Gister hadden we ons jaarlijkse uitje en in de ochtend begonnen we met een werkbezoek. Je kon kiezen voor Feijenoord, Ahrend of de nieuwe bibliotheek van het Erasmus MC. Ik koos voor het laatste. Had al mooie foto’s gezien en wilde graag van Frans Mast (de directeur) het verhaal horen.

fransmast

Het is een enorm indrukwekkende bibliotheek als je binnenkomt. Mooi wit en hout, maar vooral open en licht.

medische

En ook in Rotterdam hebben ze een boekenwand. boekenwand

De trappen zitten op de hoeken en zijn best smal maar het uitzicht is fenomenaal. Omdat er geen beveiligingspoortjes bij de ingang van de bibliotheek zitten, zijn die geplaatst bij de boekenwand. Een eenvoudige maar effectieve oplossing. Betekent wel dat als je een boek wilt gebruiken tijdens het studeren in de bibliotheek je het uit moet checken.

overzicht

Wat ik heel mooi vond in deze bibliotheek is de manier waarop de studieplekken zijn gemaakt. Grote vierkante cellen die soms verlaagd zijn, soms een bank hebben en soms een grote tafel. Af en toe staat er een pc, maar zeker niet altijd. Je kan dus kiezen wat voor soort werkplek je wilt. Aan de buitenrand van het gebouw zitten de collegezalen en vergaderzalen. Er zijn geen projectruimtes voor kleine groepen. Studenten mogen de collegezalen niet zelf reserveren, dat moet een docent doen. Maar natuurlijk gaan de studenten er wel zitten als de zalen leeg staan. Een echte stille studieplek vind je dan ook niet in deze bibliotheek.

werkplekken

En het is best groot. Ik had niet verwacht dat er zo veel ruimte zou zijn, zoveel zalen, zoveel plekken om rond te kijken. Frans gaf ons de grand-tour.

trap

Frans vertelde ons dat de bezoekersaantallen stijgen en dat snap ik best. Hier zou ik ook wel willen studeren als ik in de buurt woon. Kan me dan ook best voorstellen dat HBO-ers uit de straat de weg naar de bibliotheek ook weten te vinden.

Na dit bezoek liepen we naar de Euromast voor het middagprogramma. Hier werd ons iets verteld over de merkwaarden en ging Else Kramer ons anders leren kijken. Het werd een dolle boel. Zeker toen we foto’s moesten maken van elkaars schoenen. Of toen iedereen ineens een selfie ging maken. We gingen naar buiten om beelden bij onze merkwaarden te zoeken. Mijn groepje koos voor zelfbewust en dat was best lastig. Want wat is dat precies en hoe ziet dat er bij anderen uit. We hebben niet heel veel foto’s gemaakt maar wel met elkaar gesproken over de merkwaarden en hoe we die in kunnen zetten.

En ik ging met Else op de foto voor mijn eigen project life projectje.

else_en_ik

We eindigden de dag bij DOK99 met eten en bowlen. Een mooi uitje, met goed weer en inspirerende gesprekken. En dag om met een goed gevoel op terug te kijken.

Meer foto’s van de dag staan op flickr.

innovatieDOEdag

Afgelopen dinsdagavond en woensdag de hele dag was ik bij de innovatieDOEdag in Soest. Saskia Dellevoet, Suzanne Keurntjes en Huub van Dommelen waren het organisatiecomité. Zij brachten 20 bibliotheekmensen en 20 andere mensen bij elkaar om samen na te denken over bibliotheekinnovatie.

kennismaking

De avond begon met kennismaking. Een leuke manier was er gekozen, een soort bingo waar je iedereen wel even heel kort sprak. Ik onthield geen enkele naam maar dat kwam later bij de borrel. Ik kende een klein aantal mensen van de groep, de meesten had ik nog niet eerder gezien. Heb interessante en inspirerende nieuwe mensen ontmoet. En toen moest de echte innovatieDOEdag nog beginnen.

Suzanne deed de aftrap. Zij vertelde over sociale innovatie en wat dat nu precies is. Voor de innovatieDOEdag is sociale innovatie samen nieuwe ideeën delen. Suzanne verwees naar Ken Robinson, Charles Leadbeather en nog vele anderen. Ze had ook een enorme stapel boeken meegenomen. Ter inspiratie. Die hadden we gelukkig niet nodig.

suzanne

Het plan voor de dag was als volgt. We gingen dingen doen. Zodat we aan het einde van de dag 14 (symbolisch getal) ideeen zouden hebben. Deze ideeen worden gepresenteerd en gefilmd en komen op een website. In de dingen die we gaan doen zitten elementen van divergent denken (Ken Robinson), omdenken (Gunster), combineer + nieuwe ervaringen (Steve Jobs) en vraag het aan onbekenden (DTV).

Ik had mezelf aangemeld voor de groep die iets actiefs ging doen en de naam SHOPAHOLIC had gekregen. We gingen op excursie naar de plaatselijke Albert Heijn. Bianca, teamleider kassa’s, vertelde ons over haar werk, haar ideeën en haar passie.

bianca

Bianca werkte al eerder bij de AH en had andere baantjes gehad maar toch kwam zij terug. Een bewuste keus, AH is voor haar een hele fijne werkgever. Ze mag binnen de kaders dingen zelf beslissen en aanpakken. En uiteraard zijn er dingen die ze het liefste morgen anders ziet, wie heeft dat niet. Maar het beeld dat Bianca schetste was een fijn beeld, een energiek beeld en een beeld van samen. Samen met collega’s en samen met de mensen in de wijk. Ik was nog niet eerder op excursie bij de AH dus dat was een leuke ervaring. Ik kijk nu ook anders naar de AH als ik boodschappen doe. Het zit soms in de kleine dingen.

Hierna kregen wij vragen over hoe de bibliotheek kon leren van de AH.

groep1

De ideeën die wij opschreven moesten we delen met de anderen. Het duurde even voordat de ideeën kwamen en ik moet eerlijk toegeven dat ik vroegtijdig ben afgehaakt. Ik kwam niet verder in deze groep. En dat losse, dat hoorde ook bij de dag. Ik zocht een andere groep en vond deze ook. Met hen bedachten we iets wat er al is maar dan in een andere vorm. Zeg maar het combineren van Jobs.

groep2

Wat we bedachten is een combinatie van Geek the Library en Super Librarian van Probiblio. Gevonden! noemen we het. Je vindt een echt mens in de bibliotheek die je helpt met wat jij zoekt. Dat kan een nieuw perspectief zijn, meer informatie over een onderwerp of iets totaal anders. Maar het zijn echte mensen die in een echte bibliotheek werken. Mensen die je als klant dus tegen kan komen. We hadden het gevoel dat dit beter bij onze doeldgroepen aansluit dan de Geek the Library campagne.

Aan het einde van de middag werden alle ideeën gepresenteerd. Inmiddels waren er ook een aantal mensen van de innovatieraad aangeschoven. En dan voelt het toch ineens anders, er is een jury, je idee wordt beoordeeld. Erna Winters vertelde nadat zij alle presentaties had gezien dat er wat geld is om sommige ideeën uit te voeren. Maar daar bedachten we het niet voor. Tenminste ik niet. Ik wilde met vrije geesten nadenken over ons vak, andere inzichten krijgen en nieuwe mensen ontmoeten. Dat eerste en laatste is gelukt. De andere inzichten komen misschien op een ander moment.

De tweede innovatieDOEdag kan gezien worden als een succes. De organisatie was super. De locatie ook. Natuurlijk waren er kleine minpuntjes maar ik zal ze niet noemen. Ik ben blij met de nieuwe mensen die ik heb leren kennen en waarvan ik zeker weet dat ik ze nog een keer ga zien. En ik ben blij met de mensen die ik al kende en waar ik weer even mee buiten mocht spelen.

Meer foto’s staan op flickr.

Liber Architecture Group – dag 4

Het was een mooie afsluitende dag vandaag. Of eigenlijk  moet ik zeggen ochtend. We stopten precies om 13.00 uur volgens planning. In de eerste sessie kwamen twee sprekers aan het woord die vertelden over technische aspecten van twee nieuwbouw projecten (onder andere het Nationale Archief van Frankrijk) en daarna kwamen drie power ladies aan het woord; Wilma van Wezenbeek, Francine Houben en Anne Hannaford.

Francine verwoordde het mooi:

libraries are about activities instead of books

Het is iets waar ik de afgelopen week over het nagedacht en gesproken met veel mensen. Als je als bibliotheek meer wilt zijn dan stoelen en tafels, maar ook meer dan het gebouw, waar gaat het dan precies om. Wat verbindt de mensen die bij je komen. Bij de Aalto universiteitsbibliotheek zei Valeria Gryada dat je bij de supermarkt niet weet wie er naast je in de rij staat, misschien is het wel iemand die hetzelfde werk doet als jij. Op een seminar weet je dat je onder gelijkgestemden bent. In de bibliotheek ook. Daar kom je om te studeren. En dus moet je de plekken buiten het gebouw zo programmeren dat de mensen die er komen hetzelfde komen doen en van elkaar weten dat zij gelijkgestemd zijn. Overigens was Valeria er nog niet helemaal uit. Net als ik dat nog niet ben.

Welke stap we wel allebei hebben gemaakt is dat we vanuit persona’s werken. Een methodiek die door andere professies al vaak wordt toegepast maar die in de bibliotheek nog redelijk nieuw is. Echt vanuit de gebruiker redeneren en deze heel erg betrekken bij het ontwerpproces. Customer journeys maken hoort er ook bij.

wilma

Wilma liet vandaag in haar presentatie een filmpje zien over de Delftse persona’s en het concept van de living campus. Het filmpje is gemaakt door Marina Noordegraaf. Zij toverde met woorden waardoor we nu een aantal taglines hebben die heel goed bij mijn productgroep Open Spaces passen. Luister naar Wilma, dan hoor je wat ik bedoel.

Binnenkort komt er een artikel van Wilma en mij over bovenstaand onderwerp in een Duits tijdschrift. Het is een onderwerp dat mij momenteel erg bezighoudt. De 4 persona’s van de studenten zijn echt heel verschillend, ook al zijn ze allemaal op de 2 assen verdeeld. Je echt inleven in de personages doet je beseffen dat je ze niet allemaal in de bibliotheek krijgt en dat niet alle diensten voor allemaal even relevant zijn. Het geeft je een inkijkje in hun motivatie, als je echt je best doet om ze te willen begrijpen. En als je dat doet begrijp je ook beter wat wel en niet werkt voor een van de persona’s. Het is niet langer een one size fits all. Betekent dat dan dat je van alle diensten verschillende versies moet hebben. Nee dat denk ik niet. Ik denk wel dat je voor de ene persona een dienst aanbiedt en voor een andere persona een heel andere dienst.

Komen ze dan allemaal naar jouw bibliotheekgebouw. Nee. Dat geloof ik niet. Waar ik wel in geloof is dat de bibliotheek op de plekken waar ze dan wel komen iets kan doen voor deze groepen. Niet een faculteitsbibliotheek en ook niet een paar tafels en stoelen. Maar wel iets wat betekenis geeft. Wat dan dan ook mogen zijn.

Zoals gezegd ik denk er over, ik praat er met heel veel verschillende mensen over en ik denk nog meer. Het is een ingeslagen weg waar ik vertrouwen in heb. Ik ben er van overtuigd dat het werkt, ik weet alleen nog niet precies hoe. Maar over 2 jaar bij het volgende Liber Architecture Group seminar weet ik het wel. Dat is een uitdaging die ik graag met mezelf aan ga.

Wilma schreef op haar blog ook nog iets over het onderwerp. Een mooi concluderend citaat haal ik daar graag vandaan.

Concluding remarks: the library should not just reach out to its users, but put  them central in their innovation process. Without interaction with other disciplines, other ideas, other people you will have no innovation. So make sure that you not only facilitate this process for your users, but also apply this to your own staff and actions. And always keep your eyes and ears open. You can add context and people will find their shared purpose in the library environment that suits them best.

En toen zat het er alweer op. Drie dagen bibliotheken en architecten en een mooi onderwerp. Fijn was dat veel mensen tot het laatste bleven, het is afschuwelijk als de zaal op vrijdag leegloopt en het was fijn dat dat niet gebeurde. Over 2 jaar dus weer. Waar precies dat is nog niet bekend. Wil je er bij zijn laat het mij weten dan geef ik een seintje als er meer bekend is. Heb je nog goede/mooi/interessante voorbeelden van heringerichte of nieuwe universiteitsbibliotheken laat het me dan ook weten dan neem ik dat mee in de voorbereidingen.

Meer foto’s van vandaag vind je hier.

Liber Architecture Group – dag 3

Vandaag dompelde ik me onder in kennis. Kennis van bibliotheekmensen, kennis van architecten en kennis van deelnemers aan de conferentie. Als ik niet een wandeling in de regen tijdens de lunchpauze had gemaakt had ik de hele dag binnen gezeten. Niet handig met zoveel kennis, daarvoor heb je namelijk een frisse blik nodig.

Een aantal presentaties gaven een inkijkje in materie die mij al bekend was. Het is dan lastig om geconcentreerd te blijven luisteren en aantekeningen te maken. Dat heb ik in het geval van de bibliotheek van Bulac die ik vorig jaar bezocht dan ook niet gedaan. Ook het verhaal van de nieuwe openbare bibliotheek van Helsinki hoorde ik ook al eerder. Ze zijn nog op zoek naar een deel van de financiering maar als dat rond is dan gaan ze vanaf volgend jaar bouwen. Voor mij is deze bibliotheek een reden om terug te komen naar deze mooie stad. De plannen zien er waanzinnig uit en in het voortraject is veel met de gebruikers gewerkt om er echt een bibliotheek van te maken die van iedereen is (en met nu al 2300 ideeen van het publiek een succes).

pl_helsinki

De ambitie is om 10.000 bezoekers per dag binnen te krijgen en ze denken dat dat gaat lukken omdat het in Finland heel gewoon is om naar de bibliotheek te gaan. Tuula Haavisto (de  nieuwe directeur) vertelde over de ontwerpwedstrijd. Met 544 inzendingen moest ik even denken aan de tijd die dat heeft gekost om te beoordelen. Een Fins bedrijf won; ALA Architects. In het bibliotheekgebouw komen naast de usual suspect een cafe, een restaurant en verschillende maker spaces op de eerste etage, ook wel de nerd-attick genoemd. De bovenste verdieping van het gebouw wordt de book heaven.

lille

Het verhaal van Lille was nieuw. Hier wordt gebouwd aan een Innovation Learning Centre, ook wel Lilliad genaamd.

a learning centre which is part of a network of learning centres in the Nord-Pas de Calais area

Een plek waar niet alleen wetenschappers en studenten welkom zijn maar ook bedrijven en het algemene publiek. Met het learning centre willen ze een plek creeren die innovatie ondersteunt. De reden om als bibliotheek dit te willen is dat de studenten de innovation spirit niet geleerd wordt tijdens de studie. Een gat in de markt dus.

Maar niet alleen het leren van innovatie is belangrijk, ook het laten zien door middel van showcasing en tentoonstellingen en het ontwerpen van innovatie krijgt een plek. Hier gaat de bibliotheek 3 gebouwen voor inzetten:

  • 1 rond gebouw voor events (2000m2)
  • 1 rond gebouw voor Xperium (showcasing van onderzoek en innovatie – 300m2)
  • 1 rond gebouw voor de bibliotheek met sociale en learning spaces

De drie ronde gebouwen zijn met elkaar verbonden en samen 10.000m2 ruimte bevatten. Ook komt er een cafe met 100 zitplaatsen en een zaal voor conferenties waar 400 mensen in passen. De drie gebouwen kunnen los van elkaar open worden gemaakt. In 2016 worden de gebouwen opgeleverd.

Een waanzinnig mooi gebouw is het nieuwe Library & Learning Centre dat Zaha Hadid ontwierp voor de Economie universiteit in Wenen en dat vorig jaar opende. Qua functionaliteiten geen schokkende dingen maar het gebouw is een plaatje. 42.000m2 wit. De architect maakte een fijne opmerking bij een foto van een betonnen muur. Dit was hoe hij het gebouw het liefste zag, puur, zonder gebruikers en meubliair.

Een verhaal dat ik eerder hoorde maar wat blijft inspireren is het verhaal van de openbare bibliotheek van Aarhus. Architect Elif Tinaztepe nam ons mee in de customer journey, de gesprekken met de gebruikers (11 user groups en 5 focus groups) en het proces.

aarhus

Het boek dat werd gemaakt naar aanleiding van alle co-creatie sessies met de gebruikers is tijdens het hele ontwerpproces een leidraad geweest voor de architecten. Gebruikers vroegen om open spaces en ruimtes die multifunctioneel gebruikt kunnen worden. Het is aan de bibliotheek om te zorgen dat deze plekken geen dode plekken worden dus moeten zij programmeren en organiseren. Dit architectenbureau deed ook de bibliotheek van Aberdeen. En ze gaan starten met de bibliotheek van Hallifax en Ningbo in China. Bij de laatste wedstrijd zijn zij echt gekozen door het publiek dat 50% van de stemmen in handen had. Bijzonder aan dit gebouw is dat er veel ruimte moet zijn om te bewegen. In China wonen veel mensen die, als ze in je gebouw komen, zich moeten kunnen verplaatsen.

Het Kaisa House, als laatste presentatie vandaag, moet je ervaren als je er op nog geen 100 meter afstand van bent. Ik deed dat vandaag 2x.

Een keer vanmiddag, met een officiele rondleiding.

kaisa3

En een keer vanavond, in het bijna donker, buiten openingstijden, met de directeur van de bibliotheek. Toen we een beveiliger tegen kwamen tijdens de rondleiding moest hij zich legitimeren 🙂

kaisa2

Meer foto’s van vandaag vind je hier.

Liber Architecture Group – dag 2

Vanmorgen begon de dag met een werkbezoek. Ik had gekozen voor de bibliotheek van het Parlement. Een gebouw dat net nieuw ingericht is met een bibliotheek die binnen een paar weken open gaat. Sommige meubels zaten nog in plastic. De bibliotheek wordt door verschillende groepen gebruikt. Uiteraard door medewerkers van de ministeries, maar ook door bedrijven. Er werken ongeveer 40 medewerkers en er worden per jaar ongeveer 80.000 uitleningen verzorgd.

leeszaal

Redenen voor de renovatie van de bibliotheek was om de ingang en de begane grond beter toegankelijk te maken, om 1 informatiebalie te realiseren op een meer zichtbare plek en om de gesloten kasten/collectie deels open te maken. Toen ze in het voortraject de gebruikers vroegen wat zij wilden was het antwoord een rustige leeszaal (58% van de gebruikers) en samenwerkplekken (36% van de gebruikers). Van de nieuwe samenwerkplek dacht ik dat het een vergaderruimte was. Ben dan ook benieuwd hoe deze in gebruik wordt genomen.

informatiebalie

Het bestaande meubilair werd voor het grootste deel hergebruikt en hergestoffeerd. Niet dat dit goedkoper is dan de aanschaf van nieuw meubilair maar omdat ze graag dingen willen behouden.

Wat ik niet goed begreep in deze bibliotheek heb ik proberen te vatten in deze foto.

hokjes

In een kleine kamer in de kelder stonden een groot aantal van deze kubussen of werkplekken die je voor een maand kan huren. Er was weinig daglicht in de kamer en het plafond zat laag. Ik voelde me opgesloten en kan me moeilijk voorstellen dat je hier voor je plezier een maand onderzoek doet. Maar het is een dienst die wordt gebruikt en die ze speciaal hebben teruggebracht.

Na de lunch begon de conferentie. De eerste lezingen gingen over het ontwerp van learning spaces en de werkplekken voor de medewerkers.

kirstilonka

Kirsti Lonka presenteerde de keynote. Ze had het over flow, dat je dit eerder krijgt in kleine groepen maar ook in de bibliotheek. Ook had ze het over hoe zij naar bibliotheken kijkt (vanuit een learning centre perspectief) maar als je goed naar haar luisterde dan was de bibliotheek toch voornamelijk de plek met de boeken. Over de digital natives vertelde ze de standaard dingen, over hoe ze leren en hoe ze altijd online zijn op mobiele devices. De Franse architect naast me kende het begrip niet. Hij vond het een interessant fenomeen.

Na de koffiepauze bespraken drie dames de werkplek van de toekomst. Anne-Maija Lukkari (een Finse architect en professor). De universiteit denkt sinds een jaar na over instructies om diensten te helpen bij het creeren van nieuwe werkplekken. Hiervoor ontwikkelen zij user profiles en ze hebben 4 verschillende gemaakt.
// the anchor
// the connector
// the gatherer
// the navigatorvierprofielen
Waarvan de anchor het minst, en de navigator het meest mobiel is.
Bij de Viiki Campus, waar we gister waren, deden ze onderzoek. Van de groep medewerkers was 38% het type anchor.

Minna Andersson ging nog even verder op deze typologieen. Zij is van Martela, een meubelleverancier.

Zij ontwikkelen slimme meubels. Bijvoorbeeld een bureau dat je instellingen onthoud en met behulp van je medewerkerspas  jouw voorkeuren instellingen overneemt.

De laatste spreekster van vandaag was Annette Franzkowiak van de universiteit van Hannover. Haar quote it’s not my-space it’s we-space zal ik onthouden. En ook discover / gather / analyse / create & share om wat je doet in ruimtes aan te geven en aan te geven dat je voor deze taken verschillende soorten ruimtes nodig hebt.

Meer foto’s van vandaag vind je hier.